Powrót do Reguły

Illud in primis statuimus ut unum ex vobis habeatis Priorem(20) qui, ex unanimi omnium assensu, vel maioris et sanioris partis,(21) ad hoc officium(22) eligatur, cui obedientiam promittat quilibet aliorum,(23) et promissam studeat operis veritate servare(24) cum castitate et abdicatione proprietatis.(25)

I

Będziecie mieli jednego spośród was jako Przeora,(20) wybranego na ten urząd(22) jednogłośnie lub za zgodą większej i rozsądniejszej części.(21) Jemu też każdy z braci ma przyrzec posłuszeństwo,(23) którego będzie się starał w życiu dochować,(24) wraz z czystością i wyrzeczeniem się własności.(25)

 

20/ Tradycyjnie pierwszym etapem tworzenia nowej wspólnoty było ustanowienie lidera, który według XIII-wiecznego prawodawstwa musiał pochodzić spośród jej członków. Albert postanawia podobnie, ale na życzenie pustelników z Góry Karmel ustala, że ich liderem będzie przeor a nie opat (przyp. 7). Ten fakt oznacza, że Karmelici odrzucili model ojcowsko-synowskiej relacji we wspólnocie. Członkowie wspólnoty nie są synami ojca rodziny (paterfamilias) ale braćmi jeden dla drugiego. Zmienia to automatycznie ideę lidera (przyp. 22) oraz znaczenie posłuszeństwa (przyp. 7, 23, 87).

Termin prior posiadał i posiada tylko jedno, techniczne znaczenie - przywódca wspólnoty religijnej. Niemniej jednak w rozdziale 17 Albert stara się zwrócić uwagę Karmelitów na duchowe znaczenie tego terminu, cytując fragment Ewangelii Mateusza: Kto między wami chciałby stać się wielkim, niech będzie waszym sługą (20,26-27).

W naszej Regule termin prior wydaje się czasami oznaczać przełożonego wspólnoty lokalnej a czasami przełożonego generalnego. Według Prologu osoba oznaczona symbolem B. (w posłuszeństwie/wierności B.) była liderem lokalnej wspólnoty, zanim ta udała się do Alberta z prośbą o formułę życia. Rozdział 17, który mówi o następcach B. na jego urzędzie, ma raczej na uwadze przełożonego generalnego. W rozdziałach 2, 3, 5, 6 i 9, które dotyczą problemów nowych fundacji i zadań przeora w tej kwestii, termin prior z pewnością oznacza przełożonego lokalnego. Rozdział 18, mówiący w sposób ogólny o następcach B., może być odniesiony zarówno do przełożonego lokalnego jak i generalnego.

21/ Taki sposób przeprowadzania wyborów był postanowiony na Soborze Lateraneńskim III (1179) i potwierdzony przez Sobór Lateraneński IV (1215). Absolutna większość głosów (maior pars) nie była wystarczająca do zatwierdzenia jakiegoś kandydata. Wybór musiał być uznany przez członków wspólnoty posiadających zasługi i autorytet (sanior pars). Aby zapewnić taki przebieg wyborów, ustalono następującą procedurę. Każdy wyrażał swój głos ustnie przed trzema lub większą ilością członków wspólnoty. Ci sporządzali listę nazwisk kandydatów, a przy każdym z nich nazwiska osób głosujących, z krótką motywacją danego wyboru (tzw. scrutinium). Taka lista była dyskutowana na sesji plenarnej (collatio), po której dokonywano formalnego ogłoszenia wyników (electio).

22/ Przeor nie jest ojcem, który według koncepcji św. Benedykta stanowi kanoniczny początek wspólnoty (przyp. 20). Zadaniem przeora jest bycie we wspólnocie i dla wspólnoty. Na taką funkcję wskazuje słowo officium, które oznacza obowiązek, służbę lub zadanie. Rozdziały 17 i 18 wymagają, aby odznaczał się on duchową dojrzałością. Reguła wylicza także, co należy do jego zadań: razem z braćmi decyduje o miejscu nowej fundacji (rozdz. 2); konsultując się z braćmi, wyznacza im pomieszczenia do zamieszkania (rozdz. 3); troszczy się o przeniesienie braci z jednego domu do innego (rozdz. 5); wita przybyłych gości i przedstawia ich wspólnocie (rozdz. 6); troszczy się o potrzeby poszczególnych braci (rozdz. 9).

W przypisach do wyżej wyliczonych rozdziałów zostanie uwypuklone, że te zadania mają na celu zabezpieczenie wspólnoty przed zbyt dużym wpływem duchowości eremickiej, która pozostawiała troskę o wspomniane rzeczy każdemu z pustelników. Dlatego przeor nie tyle jest osobą, której należy ślubować posłuszeństwo (przyp. 23), co raczej gwarantem trwania wspólnoty i jej dobra. Rozdziały 17 i 18 podkreślają w sposób szczególny taki właśnie rodzaj relacji pomiędzy przeorem a wspólnotą.

23/ Powyższy tekst rodzi następujący problem: czy bracia przyrzekali posłuszeństwo (wierność) przeorowi, czy raczej w jego obecności obiecywali je wspólnemu celowi - podążać śladami Jezusa? Na to pytanie można odpowiedzieć jedynie przez wskazanie, co jest przedmiotem posłuszeństwa w Regule. Niestety, fragmenty, w których występuje słowo posłuszeństwo (Prolog, rozdz. 1 i 18), nic nie mówią na ten temat. Trudno jest określić, w jakich rzeczach bracia mają być posłuszni przeorowi. Według rozdziału 2 przeor razem z braćmi wybiera miejsce nowej fundacji. Według rozdziału 3 ponownie konsultując się z braćmi, wyznacza każdemu z nich pomieszczenie mieszkalne. Rozdział 6 dotyczy raczej relacji wspólnota zakonna - osoby spoza wspólnoty, niż relacji przeor - wspólnota. Według rozdziału 9 przeor daje każdemu to, co jest konieczne do życia we wspólnocie. Tylko w przypadku transferu jakiegoś brata do innego domu (rozdz. 5) czytamy o pozwoleniu przeora, które nie wymaga wspólnych konsultacji. Jednak i to zarządzenie wydaje się mieć na uwadze dobro i trwałość wspólnoty.

Żadna z funkcji przypisanych przeorowi przez Regułę nie wskazuje na relację opartą o ślub posłuszeństwa. To, o czym mówią rozdziały 2, 3, 5, 6 i 9, odnosi się do troski o wspólnie obrany cel - podążanie śladami Jezusa we wspólnocie.

Temat posłuszeństwa, który odnajdujemy w naszej Regule, nie zawiera myśli św. Benedykta (posłuszeństwo regule jest interpretowane przez opata) i z pewnością jest inny od ascetycznego podejścia Pachoniusza, św. Bazylego i św. Hieronima (przyp. 7). Karmelitańska Reguła łączy koncepcję posłuszeństwa zaczerpniętą od Ojców Pustyni z koncepcją św. Augustyna i może być określona jako: wierność przyrzeczeniu podążania śladami Jezusa, jako pustelnicy we wspólnocie. Termin wierność bardziej odpowiada powyższej ideii i jest zgodny z duchem formuły życia danej przez Alberta.

24/ Prawdopodobnie aluzja do 1 J 3,18, gdzie czyn i prawda są przeciwstawione słowu i językowi. Z kontekstu rozdziału 1 Reguły wynika, że wierność jest rozumiana nie jako coś, co musi być zrobione (debere), ale jako coś, czego bracia muszą się stopniowo uczyć (studere).

25/ Jest to dodatek Innocentego IV z 1247 r. Oryginalny tekst Alberta poruszał temat wspólnoty dóbr w rozdziale 9, a temat czystości w rozdziale 14 (oręż duchowa). Rozdział 1 mówił jedynie o przyrzeczeniu posłuszeństwa (wieności) przeorowi. Jest to całkowiecie zgodne z duchowością eremicką, która nie znała jeszcze zwyczaju trzech ślubów zakonnych.

Powrót do Reguły

początek