Powrót
do Reguły Powrót
do Reguły
Prologus
Albertus,(1) Dei gratia Hierosolymitanae Ecclesiae vocatus(2) Patriarcha,(3) dilectis in Christo filiis(4) B.(5) et caeteris eremitis(6) qui sub eius odedientia(7) iuxta fontem in Monte Carmeli(8) morantur: in Domino salutem, et Sancti Spiritus benedictionem.(9) Multifarie multisque modis(10) sancti patres instituerunt qualiter(11) quisque, in quocumque ordine(12) fuerit, vel quemcumque modum religiosae vitae(13) elegerit, in obsequio Jesu Christi(14) vivere debeat, et eidem fideliter, de corde puro et bona conscientia ,(15) deservire.(16) Verum,(17) quia requiritis a nobis ut iuxta propositum(18) vestrum tradamus vobis vitae formulam,(19) quam tenere in posterum debeatis.
Prolog
Albert,(1) z łaski Bożej powołany(2) na Patriarchę Kościoła Jerozolimskiego,(3) do umiłowanych synów w Chrystusie:(4) B.(5) i pozostałych pustelników(6) będących pod jego posłuszeństwem(7) u źródła na Górze Karmel;(8) pozdrowienie w Panu i błogosławieństwo Ducha Świętego.(9) Wielokrotnie i na różne sposoby(10) święci ojcowie pouczali, że(11) każdy, bez względu na stan(12) i obrany styl życia,(13) powinien trwać w posłuszeństwie Jezusowi Chrystusowi(14) i służyć(16) Mu wiernie z czystym sercem, i prawym sumieniem.(15) Ponieważ jednak domagacie się,(17) abyśmy uczynili zadość waszym oczekiwaniom i określili sposób życia,(18) którego moglibyście się trzymać na przyszłość, dlatego postanawiamy, co następuje.(19)
1/ Albert z rodu Avogadro urodził się około 1150 r. w zamku Gualteri (lub Gualtirolo). W 1180 r. został wybrany przełożonym Kanoników Regularnych Krzyża Świętego. W 1184 r. zostaje biskupem Bobbio, a rok później biskupem Vorcelli (1185-1205). Należał do czołowych doradców papieża Innocentego III w kwestii Reguły Humiliatów. Podobnie jak w przypadku Reguły Karmelitańskiej mówi ona o waszej drodze życia (propositum vestrum) i formule życia (vitae vestrae formulam). Na prośbę Kanoników Świętego Grobu Innocenty III powierzył mu troskę o Patriarchat Jerozolimski (1205) i jednocześnie mianował delegatem papieskim na całą Prowincję Jerozolimską. Ponieważ Jerozolima znajdowała się w rękach Saracenów, Albert osiadł w Akko (1206), gdzie 14 września 1214 r. został zamordowany. Karmelici otrzymali od niego formułę życia pomiędzy 1206 a 1214 r.
2/ Ten zwrot przypomina sposób, w jaki św. Paweł rozpoczyna swoje listy: Rz 1,1 oraz 1 Kor 1,1.
3/ Albert działa jako Patriarcha Jerozolimy, chociaż jego rezydencja znajdowała się w Akko. Miejsce określone terminem blisko źródła znajdowało się niedaleko od Akko, jednakże jurysdykcyjnie podlegało biskupowi Cezarei. Ponieważ w latach 1206- 1214 to biskupstwo prawdopodobnie nie było obsadzone, Albert działa jako Patriarcha Jerozolimy i jednocześnie biskup Cezarei.
4/ Sformułowanie to tchnie duchem listów św. Pawła: 1 Kor 4,14; Ef 5,2; Flm 1,1.
5/ W połowie XIV wieku B. został utożsamiony z Brokardem. Nie mamy jednak żadnych informacji ani na temat B., ani na temat Brokarda.
6/ W XII i XIII w. termin pustelnicy posiadał kilka znaczeń. (A) Odnosił się do zakonników i kanoników regularnych, którzy osiedlali się grupami w odludnych miejscach (w odróżnieniu od tak zwanego miejskiego monastycyzmu). (B) Oznaczał świeckich pustelników - ruch, który pojawił się w Europie Zachodniej w X w. Jego gwałtowny rozwój przypada na XI i XII w. Wielu świeckich ludzi porzucało życie w społeczności i udawało się na miejsca pustynne, wiodąc ubogie życie naznaczone modlitwą i pokutą. Czasami łączyli się w grupy, w których każdy posiadał oddzielny namiot lub grotę. Czasami żyli w posłuszeństwie biskupowi lub wyznaczonemu kapłanowi. Jednak w większości przypadków nie posiadali ani stałych miejsc zamieszkania (stabilitas loci), ani statusu prawnego. Ruch świeckich pustelników wyrósł na podłożu krytyki istniejących struktur zakonnych i kościelnych. (C) Istnieli także tak zwani wędrowni eremici (eremitae peregrini). Celem ich życia była asceza i pielgrzymowanie do Ziemi Świętej. Często wiązali się ślubem pozostania tam do końca życia, jako wierni i oddani żołnierze Chrystusa.
Pustelnicy żyjący na Górze Karmel pochodzili z Europy Zachodniej, gdyż często określano ich terminem latini. Byli świeckimi ludźmi, którzy jako pielgrzymi udali się do Ziemi Świętej, osiedlili się na zboczach Karmelu i żyli w posłuszeństwie B. Ta grupa poprosiła Alberta, aby zatwierdził ich sposób życia (propositum) i nadał mu konkretną formę (vitae formula). Czyniąc to, Albert sięga do klasycznej duchowości eremickiej sprzed czasów św. Benedykta, której centrum stanowiła troska o duchowy rozwój jednostki, i ubogaca ją o ideał życia we wspólnocie.
7/ Historia życia zakonnego nadała terminowi posłuszeństwo (obedientia) kilka znaczeń. Dla Ojców Pustyni posłuszeństwo oznaczało podążanie drogą wskazaną przez Księgi Święte. Aby nauczyć się tej drogi, młody asceta wybierał sobie ojca duchownego (mógł go zmienić z różnych powodów) i podążał za jego wskazówkami.
W cenobickiej duchowości Pachoniusza zakonnik ćwiczył się w cnocie posłuszeństwa przez obowiązkowe poddanie się innej osobie. Posłuszeństwo było tutaj rozumiane jako cnota ascetyczna. Podążając tym nurtem, św. Bazyli, Rufin i św. Hieronim połączyli ideał posłuszeństwa z ideałem wspólnoty. Posłuszeństwo stało się tutaj najważniejszym kryterium doskonałości. Także dla św. Augustyna było ono nieodzownym elementem życia we wspólnocie. Św. Benedykt widział je jako wierność regule interpretowanej przez opata. Zakonnik przyrzekał posłuszeństwo Bogu; czynił to w obecności opata, który był jakby Jego wikariuszem. Posłuszeństwo rozumiane jako ślub zakonny wywodzi się właśnie z tej tradycji.
W tekście karmelitańskiej formuły życia słowo obedientia pojawia się trzykrotnie: w Prologu, w rozdziale 1 i na końcu rozdziału 18. Obedientia w Prologu nie zawiera idei posłuszeństwa jako ślubu. Najbardziej odpowiednim tłumaczeniem jest słowo wierność. Pustelnik przybyły z Europy mógł na własne życzenie przyłączyć się do wspólnoty, zachowując jednak relację wierności w stosunku do B., jako jej lidera. Dodatkowe argumenty za rozumieniem obedientia jako wierność, a nie ślub posłuszeństwa, podaje przypis 23.
8/ Karmel nie jest pojedynczą górą ale pasmem górskim z kilkoma dużymi dolinami. Według świadectwa Jakuba de Vitry, Karmelici zamieszkiwali groty (locum) na zboczu jednej z nich, blisko źródła (obecnie Wadi ain-es-Siah).
9/ Życzenia umieszczane we wstępie listu pisanego przez dostojnika kościelnego często miały formę błogosławieństwa. Albert życzy pustelnikom obfitości łask Ducha Świętego i wszelkiego dobra w Jezusie, który stanowi centralną postać formuły życia.
10/ Aluzja do Hbr 1,1. Formuła życia nakreśla bardzo ogólnie podstawowy cel życia każdego pustelnika - podążanie śladami Jezusa. Użyte tutaj terminy: naśladowanie, czystość serca oraz służyć wskazują, że centrum tego życia jest walka z mocami Zła. Temat ten jest szerzej omówiony w rozdziale 14.
11/ W późnej łacinie słowo qualiter - jak miało często znaczenie że.
12/ W czasie powstawania formuły życia termin ordo nie miał jeszcze obecnego, technicznego znaczenia - zakon religijny. Tutaj ordo ma ogólne znaczenie i wskazuje na stan społeczny, zakonny lub eklezjalny.
13/ Termin religiosus (poświęcony, osoba zakonna) wyraża ideę poszukiwania Boga w życiu pustelniczym lub zakonnym. Ta idea niekoniecznie musi odnosić się do życia zakonnego jako instytucji (Lorie, Spiritual Theology, 100-101).
14/ Porównaj z 2 Kor 10,4. Paweł mówi tutaj o orężu bojowania, dzięki któremu jesteśmy zdoli udaremnić ukryte knowania Złego, przeciwne naszemu podążaniu za Chrystusem. W XIII-wiecznej, feudalnej społeczności wierność/lojalność (obsequium) oznaczała relację służby względem pana feudalnego. Dla ówczesnych chrześcijan Jezus był Panem Ziemi Świętej, dlatego krzyżowcy i pielgrzymi udawali się tam, aby żyć w Jego służbie. Jedni czynili to przez walkę orężem a drudzy przez ascetyczne życie, angażując się w walkę z Szatanem, tak jak czynił to Syn Boży podczas pobytu na pustyni. Uważając siebie za pustelników, pierwsi Karmelici podobnie rozumieli cel swojego życia.
15/ Aluzja do Tm 1,5. Paweł potępia tych, którzy nie znając prawdziwej nauki popadli w czczą gadaninę. Przeciwstawia jej ideał czystego serca, z którego pochodzą wszelkie uczucia miłości. We wczesnej literaturze ascetycznej zwrot posiadać czyste serce (puritas cordis) nie oznaczał stanu wolności od grzechu. Wskazywał raczej na trwanie w wewnętrznym, duchowym pokoju serca, zdolnego przeciwstawić się pokusom Szatana. Czyste serce jest więc warunkiem kontemplacji i umiejętności rozpoznawania duchów. Prawdopodobnie w ten sposób termin czyste serce był rozumiany przez eremitów z Karmelu. Ponieważ Paweł domaga się czystego serca zamiast próżnego mówienia, możemy przypuszczać, że także Albert widział czyste serce (Prolog) i atmosferę milczenia, która jest przeciwna gadatliwości (rozdz. 16), jako dwie strony tej samej rzeczywistości.
16/ Czasownik służyć (servire, deservire) i rzeczownik sługa (servus) mogą przywodzić na myśl: (A) starotestamentalnego sługę Jahwe; (B) nowotestamentalnego sługę Jezusa, którym jest każdy chrześcijanin; (C) jakiegokolwiek ascetę, pustelnika czy zakonnika. Tekst Ef 6,10-18 mówiący o duchowym orężu sugeruje, że za prawdziwych sług i żołnierzy Chrystusa powinniśmy uważać tych, którzy angażują się w walkę z Szatanem. Czasownik służyć i zwrot podążać śladami Jezusa wprowadzają nas w atmosferę rozdziału 14.
17/ Po krótkim nakreśleniu celu życia duchowego (podążanie śladami Jezusa) Albert przechodzi do omówienia formuły życia, o którą prosili pustelnicy z Góry Karmel. Idea powyższego zwrotu jest następująca: Znacie cel życia, ale prosicie mnie o jego konkretną formułę, zgodną z waszą własną drogą, którą wybraliście.
18/ W najstarszej literaturze chrześcijańskiej termin propositum był często tłumaczeniem greckiego askesis - ascetyczny sposób życia. Św. Hieronim, św. Augustyn i Kasjan używają propositum na oznaczenie konkretnej, istniejącej już reguły. Askesis może być jednak przetłumaczone na łaciński termin conversatio - generalna idea życia, która nie jest jeszcze ujęta w formułę. To drugie tłumaczenie bardziej odpowiada naszej Regule, ponieważ pustelnicy z Karmelu proszą Alberta, aby ten nadał ich sposobowi życia (conversatio) formę reguły. Conversatio oznacza więc dobrowolną decyzję przyłączenia się do grupy pustelników i akceptację ich stylu życia. Ponieważ pierwsi Karmelici byli pielgrzymami z Europy, do powyższej decyzji mógł dochodzić ślub pozostania w Ziemi Świętej do końca życia.
19/ Formuła życia dana przez Alberta nie była regułą w sensie kanonicznym, tak jak w przypadku oficjalnie uznanych przez ówczesny Kościół reguł św. Augustyna czy św. Benedykta. Pierwsi Karmelici nie prosili o którąś z nich, co świadczy o tym, że nie zamierzali tworzyć ordo w kanonicznym sensie. Jest bardzo prawdopodobne, że tak jak całość ruchu świeckich pustelników, krytycznie odnosili się do sposobu, w jaki powyższe reguły były wcielane w życie (przyp. 6). Prośba o formułę życia wskazuje, że aspiracją pustelników z Karmelu było pozostanie grupą świeckich osób, uznanych przez lokalny autorytet kościelny i prowadzących życie według własnego ideału - pustelników-we-wspólnocie. Ponieważ jednak po Soborze Lateraneńskim IV (1215) ich status prawny okazał się wątpliwy (sobór uznawał tylko te zakony, które bazowały na klasycznych regułach), poprosili o papieskie zatwierdzenie formuły życia. Otrzymali ją dwókrotnie: Ut vivendi normam Honoriusza III z 30 stycznia 1226 r. i Ex officii nostri Grzegorza IX z 6 kwietnia 1229 r.
Po wyemigrowaniu do Europy, na prośbę Kapituły Generalnej z Aylesford (Anglia) i z nakazu Innocentego IV, kard. Hugh z St.Cher OP. i bp William z Tortosa OP. dokonali kilku poprawek w Albertowej formule życia. Po tych zmianach otrzymała ona kanoniczne uznanie papieskie 1 października 1247 r. (Quae honorem Conditoris Innocentego IV). Jednak pomimo tego uznania sytuacja prawna Zakonu nie była całkiem jasna aż do końca XIII w.
początek