Quia vero temptatio est vita hominis super terram,(55) et omnes qui pie volunt vivere in Christo persecutionem patiuntur,(56) adversarius quoque vester, diabolus, tamquam leo rugiens circuit quaerens quem devoret,(57) omni solicitudine studeatis indui armatura Dei, ut possitis stare adversus insidias inimici.(58) Accingendi sunt lumbi cingulo castitatis;(59) muniendum est pectus cogitationibus sanctis, scriptum est enim: cogitato sancta servabit te.(60) Induenda est lorica iustitae ut Dominum Deum vestrum ex toto corde et ex tota anima et ex tota virtute diligatis, et proximum vestrum tamquam vos ipsos.(61) Sumendum est in omnibus scutum fidei, in quo possitis omnia tela nequissimi ignea extinguere, sine fide enim impossible est placere Deo.(62) Galea quoque salutis capiti imponenda est, ut de solo Salvatore speretis salutem, qui salvum facit populum suum a peccatis eorum.(63) Gladius autem spiritus, quod est verbum Dei, abundanter habitet in ore et in cordibus vestris, et quaecumque vobis agenda sunt, in verbo Domini fiant.(64)

XIV

Ponieważ pokusą jest życie człowieka na ziemi,(55) a tych, którzy chcą żyć pobożnie w Chrystusie, spotykają prześladowania,(56) diabeł zaś, wasz przeciwnik, jak lew ryczący krąży, szukając kogo pożreć,(57) dlatego z całą pilnością obleczcie zbroję Bożą, abyście mogli się ostać wobec podstępnych zakusów nieprzyjaciela.(58) Przepaszcie swoje biodra pasem czystości.(59) Serca umocnijcie świętymi rozważaniami, ponieważ jest napisane: święte rozważanie ustrzeże cię.(60) Włóżcie na siebie pancerz sprawiedliwości, abyście miłowali Pana Boga swego całym swoim sercem, całą swoją duszą i całą swoją mocą, a bliźniego swego jak siebie samych.(61) W każdym położeniu bierzcie wiarę jako tarczę, dzięki której zdołacie zgasić wszystkie rozżarzone pociski Złego. Bez wiary bowiem nie można podobać się Bogu.(62) Weźcie też na głowę hełm zbawienia, abyście oczekiwali zbawienia od samego Zbawiciela, który zbawia swój lud od jego grzechów.(63) Miecz zaś ducha, to jest Słowo Boże, niech obficie przebywa w ustach i sercach waszych. Wszystko zaś, co będziecie czynić, czyńcie zgodnie ze Słowem Pańskim.(64)

55/ Rozdział 14 rozpoczyna nową część, w której Albert przystępuje do wyjaśnienia, że pierwszoplanowym celem życia każdego zakonnika jest podążanie śladami Jezusa (przyp. 10 i 14). Polega ono na walce z mocami Zła, toczącej się wewnątrz i na zewnątrz osoby. Powyższy fragment jest aluzją do tekstu z Księgi Hioba (7,1), który przywołuje na myśl słabe strony ludzkiej egzystencji: jest naznaczona trudem (7,13) i nieustannym niepokojem (7,4 i 12-14); jest bezpowrotnym przemijaniem (7,6-10) i kończy się śmiercią (7,15 i 21); jest wreszczie pełna ludzkich upadków, którym towarzyszy świadomość sądu (7,18-21). Temat pokusy w Regule powinien być jednak widziany nie tylko w perspektywie opowieści o Hiobie, ale także w perspektywie duchowości Ojców Pustyni i kuszenia Jezusa, który podczas ziemskiego życia musiał stawić czoła ludzkim słabościom.

Czyniąc liczne aluzje do Pisma Świętego (przyp. 56-58), Reguła mocno podkreśla, że życie zakonnika jest naznaczone nieustannymi atakami Złego Ducha, które mają co prawda charakter duchowy, ale mogą wpływać na fizyczną sferę ludzkiej egzystencji. Jednak naśladowca Jezusa nie jest pozostawiony samemu sobie, ponieważ w powyższą walkę zaangażowany jest sam Bóg. Przykładem, do którego powinien się odnieść każdy zakonnik w chwili próby, jest postawa Syna Bożego i Ojców Kościoła.

Tekst Wulgaty posiada zwrot militia est... (walką jest...), natomiast Reguła Karmelitańska zwrot temptatio est... (pokusą jest...). Powyższa różnica wynika z faktu, że Reguła cytuje starołaciński tekst (vetus latina) a nie Wulgatę.

56/ Aluzja do 2 Tm 3,12. We wcześniejszych wersach Paweł przepowiada nadejście trudnych dni (3,1), kiedy to pod pozorem pobożności (3,5) dadzą o sobie znać ludzkie słabości: egoizm, chciwość, pycha, niegodziwość... (3,2). Ludzie o takich skłonnościach będą się starać podstępnie wślizgnąć do domów, lecz przez swoją bezmyślność staną się jawni dla wszystkich (3,6-9). Paweł doradza wiernym, aby nie bali się pokus i prześladowań, ponieważ są one częścią bycia chrześcijaninem (3,10-12). Każdy może je przezwyciężyć, jeśli będzie czerpał z mądrości zawartej w Księgach Świętych (3,14-17).

57/ Aluzja do 1 P 5,8. Piotr pisze do wiernych, którzy nie z własnej woli podlegają cierpieniom i prześladowaniom (3,13-4,6). Doradza, aby okazywali sobie wzajemną miłość (4,7-11) i podchodzili do swoich cierpień jako do współuczestnictwa w cierpieniu Chrystusa (4,12-16). Doradza także czujność i trzeźwość (5,1-8), dzięki którym ataki wroga nie będą zaskoczeniem (5,8-9).

58/ Aluzja do Ef 6,11. Autor listu opisuje przeciwnika, z którym chrześcijanie mają stoczyć walkę. Nie jest to walka przeciw krwi i ciału, ale przeciw Zwierzchnościom, Władzom, Rządcom świata tych ciemności i złym duchom (6,12). Aby się ostać w takiej walce, żołnierz Chrystusa musi przywdziać zbroję Bożą (6,11 i 13).

2 Kor 10,4-5 wyraźnie łączy temat zbroi duchowej z podążaniem śladami Jezusa. Jan Kasjan wspomina ten związek, gdy opisuje żołnierza przygotowującego się do walki w imię Pana (Collationes 7,5). Jest to jego odpowiedź na narzekania pewnego pustelnika, który spędziwszy wiele lat na pustyni nie nauczył się panować nad swymi myślami i wyobraźnią. Jest raczej mało prawdopodobne, by Albert zapożyczył opis Bożej zbroi od Kasjana. Stworzył natomiast własną kompozycję opartą o różne teksty św. Pawła. Nie powinno to dziwić, ponieważ Albert jest Patriarchą Jerozolimy czasów wypraw krzyżowych; czasów, w których obraz walczącego żołnierza był w perspektywie duchowej powszechnie odnoszony do pustelników i zakonników.

Reguła wylicza szczegółowo elementy należące do zbroi żołnierza: pas, pancerz, tarcza, hełm i miecz. Wszystkie razem są wyobrażeniem zbroi duchowej, którą powinien posiadać każdy zakonnik. Opis Alberta dostarcza nam kilku paradoksów. Pierwszy i najbardziej podstawowy to ten, że naśladowca Chrystusa stoi w pełnej zbroi, gotowy do walki z mocami zła, ale to nie on decyduje o użyciu broni i o zwycięstwie. Te rzeczy są w gestii samego Boga, o czym wyraźnie przypomina Izajasz (59,15-17). Pozostałe paradoksy pojawiają się podczas rozważania poszczególnych części uzbrojenia duchowego.

59/ Aluzja do Ef 6,14. Biodra są jedną z kluczowych części ciała ludzkiego, ponieważ umożliwiają większość naszych czynności. Są jednak delikatne i podatne na zranienie. Dlatego też żołnierz przygotowujący się do walki zakładał na nie pas ochronny. W kulturze Izraela biodra były utożsamiane z ukrytymi motywacjami ludzkiej aktywności, ludzkich czynów i akcji.

Reguła doradza, aby wszystkie nasze czyny były czyste. Ich integracja będzie jakby pasem założonym na biodra i chroniącym naszą duchową aktywność przed atakami Wroga. W odróżnieniu od tekstu Ef 6,14, który zawiera słowo prawda, Reguła operuje słowem czystość. Niemniej jednak obydwa terminy sprowadzają się do tej samej ideii: nasze działania powinny być chronione przez prawdomówność, czystość, autentyczność, szlachetność motywów i unikanie dwuznaczności.

60/ W perspektywie duchowej pierś oznacza siedlisko najskrytszych ludzkich decyzji, motywacji i uczuć. Czyniąc aluzję do Księgi Przysłów (2,1-11), Reguła doradza, aby były one poddane rozwadze. Wzrastanie w bojaźni Pana wymaga szacunku dla tajemnic Mądrości (2,1-5), to znaczy zajęcia postawy wsłuchania się (2,1), otwarcia na mądrość (2,2), krytycznego rozeznania prawdy i fałszu (2,3) i żarliwego szukania ukrytych znaczeń (2,4).

61/ Aluzja do Ef 6,14. W czasie walki zbroja stanowiła skuteczną ochronę dla ludzkiego ciała, a szczególnie dla piersi. Przywołując obraz pancerza utożsamianego ze sprawiedliwością, Reguła stawia nas przed paradoksem. Żołnierz zakłada pancerz, aby się w nim ukryć. Jednak Reguła daje wyraźnie do zrozumienia, że zakonnik osiągnie prawdziwe bezpieczeństwo przez czynienie sprawiedliwości, czyli wychodzenie na zewnątrz siebie, aby oddać każdemu to, co jest mu należne. W celu pełniejszego wyjaśnienia tej myśli Albert czyni dodatkową aluzję do Pwt 6,5 i Mt 19,19. W świetle tych tekstów sprawiedliwość oznacza zaangażowanie całej mocy naszego serca i duszy w miłowanie Boga (Pwt 6,5) i bliźniego (Mt 19,19). Kroczenie tą drogą jest prawdziwym zabezpieczeniem w walce.

62/ Aluzja do Ef 6,16. Tarcza, podobnie jak miecz, służy obronie. W czasie walki żołnierz ukrywał się za nią, aby uniknąć ciosów wroga. Jest symbolem zawierzenia i ufności. Przykładem takiej postawy są wielcy mężowie Starego Testamentu. Opowiedzieli się za przyszłością, której ani się nie domyślali, ani nie mogli przewidzieć. Jednak dzięki niezachwianej nadziei i ufności osiągnęli to, co Bóg im obiecał. Reguła nawiązując do tego ideału stawia nas przed kolejnym paradoksem: tarcza, za którą żołnierz może się ukryć, w perspektywie duchowej oznacza postawę wyjścia naprzeciw, postawę zawierzenia i otwarcia się na przyszłość, która leży w ręku Boga.

63/ Aluzja do Ef 6,17. Interpretując symbol hełmu, Reguła stawia nas przed kolejnym paradoksem. Hełm jest częścią zbroi, która otacza i zabezpiecza głowę; broni ją przed wpływem zewnętrznych sił. Jednak Reguła utożsamia go ze słowem wyzwolenie, które sugeruje, że prawdziwa wolność przychodzi z zewnątrz. Odwołując się do Mt 1,21 oraz J 8,36 Albert wyjaśnia, że źródłem tej wolności jest obecność Jezusa, który wyzwala nas z niewoli grzechu.

64/ Aluzja do Ef 6,17. Ostatnim elementem uzbrojenia żołnierza jest miecz - broń służąca do zadawania śmiertelnych ciosów. Symbolizuje on słowa i czyny człowieka, które mają moc czynienia śmiertelnych ran.

Reguła nakazuje, aby słowa i czyny zakonnika podążały za wskazaniami Ksiąg Świętych. Oznacza to, że zamiast być pełne śmiertelnego jadu, powinny rozsiewać sprawiedliwość, szacunek i miłość. Aluzje do Pwt 30,11-14 i Kol 3,16-17 nie pozostawiają co do tego żadnej wątpliwości. Autor Pwt daje do zrozumienia, że życie oparte na sprawiedliwości, miłości i pokoju nie jest czymś poza ludzkim zasięgiem. Jest ono dla człowieka. Co więcej, moc pochodząca od Boga, która umożliwia takie życie, jest w człowieku, w jego ustach i sercu. Tę myśl kontynuuje autor listu do Kolosan. Według niego sprawiedliwe słowa i czyny oznaczają porzucenie starego człowieka z jego niedoskonałościami i złymi nałogami, a przyobleczenie się w nowe stworzenie (3,9). Nowy człowiek jest obrazem swego Stworzyciela (3,10). Życie kształtowane przez Słowo (Pismo Św.) zbliża nas do Ducha Prawdy - źródła wszelkiej doskonałości i jednocześnie otwiera na zewnętrzny świat. Staje się ostre jak miecz i jest zdolne zniszczyć nawet największe potęgi świata.

Powyższy fragment Reguły nabrał szczególnego znaczenia po przybyciu Karmelitów do Europy, kiedy to około połowy XIII w. Zakon przyłączył się do ruchu mendicantes. Oznaczało to, że jednym z nowych zadań będzie głoszenie Słowa Bożego. Badając Regułę w świetle znaków czasu, Jan Bacontorp, Filip Ribot i Jan Soreth widzieli interesujący nas tekst jako zachętę do wypełniania tego nowego zadania.

Powrót do Reguły

początek